คลังคำศัพท์ราชการและชื่อตำแหน่งภาษาอังกฤษ ที่ข้าราชการต้องรู้

ในยุคโลกาภิวัตน์และการก้าวสู่ความเป็น รัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) ข้าราชการและเจ้าหน้าที่ของรัฐไทยต้องเผชิญกับภารกิจที่มีความเป็นสากลมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการต้อนรับคณะผู้แทนต่างประเทศ การเข้าร่วมประชุมระดับนานาชาติ หรือการจัดทำเอกสารความร่วมมือข้ามพรมแดน

ปัญหาที่พบบ่อยคือ “ภาษาอังกฤษราชการ” (Official English) มีบริบทที่เคร่งครัดและแตกต่างจากภาษาอังกฤษทั่วไปอย่างสิ้นเชิง การใช้คำศัพท์ผิดพลาด โดยเฉพาะเรื่อง “ชื่อตำแหน่ง” (Position Titles) หรือ “ลำดับชั้นหน่วยงาน” (Hierarchy) อาจนำไปสู่ความเข้าใจผิดทางการทูต (Diplomatic Misunderstanding) หรือความผิดพลาดในทางกฎหมายได้

B-Tools Training (บีทูลส์ เทรนนิ่ง) จึงได้จัดทำ “Super Guide” ฉบับนี้ขึ้น เพื่อรวบรวมคำศัพท์ราชการ ชื่อตำแหน่ง และศัพท์เทคนิคที่จำเป็น แยกหมวดหมู่ให้ชัดเจน เพื่อให้เป็นแหล่งอ้างอิง (Reference) ที่ดีที่สุดสำหรับข้าราชการ พนักงานรัฐวิสาหกิจ และภาคเอกชนที่ต้องติดต่อกับภาครัฐ

ชื่อตำแหน่งข้าราชการฝ่ายบริหารและฝ่ายการเมือง (Administrative & Political Positions)

การเรียกขานตำแหน่ง (Title) คือจุดเริ่มต้นของการให้เกียรติ การแปลชื่อตำแหน่งต้องอ้างอิงตามทำเนียบราชการไทย

1.1 ตำแหน่งฝ่ายการเมืองและระดับสูง (Political & High-Ranking Officials)

• Prime Minister: นายกรัฐมนตรี

• Deputy Prime Minister: รองนายกรัฐมนตรี

• Minister attached to the Prime Minister’s Office: รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี

• Minister of…: รัฐมนตรีว่าการกระทรวง…

• Deputy Minister of…: รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวง…

• Political Official: ข้าราชการการเมือง

• Advisor to the Minister: ที่ปรึกษารัฐมนตรี

• Secretary to the Minister: เลขานุการรัฐมนตรี

• Government Spokesperson: โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี

• Member of Parliament (MP): สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.)

• Senator: สมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.)

1.2 ตำแหน่งข้าราชการพลเรือนสามัญ (Civil Servants – Executive Level)

กลุ่มตำแหน่งบริหารระดับสูง (High-Level Executive) ที่มักสับสนในการแปล:

• Permanent Secretary: ปลัดกระทรวง (ข้าราชการประจำเบอร์ 1 ของกระทรวง)

• Deputy Permanent Secretary: รองปลัดกระทรวง

• Director-General: อธิบดี (หัวหน้าส่วนราชการระดับกรม)

• Deputy Director-General: รองอธิบดี

• Secretary-General: เลขาธิการ (เช่น เลขาธิการ ก.พ., เลขาธิการ อย.)

• Inspector-General: ผู้ตรวจราชการ

• Governor: ผู้ว่าราชการจังหวัด

• Vice Governor: รองผู้ว่าราชการจังหวัด

• District Chief Officer: นายอำเภอ

1.3 ตำแหน่งสายงานปฏิบัติการและอำนวยการ (Operational & Director Level)

• Director: ผู้อำนวยการ (ระดับกอง/สำนัก)

• Head of… / Chief of…: หัวหน้า… (ฝ่าย/กลุ่มงาน)

• Officer: เจ้าหน้าที่ (คำกลางๆ ใช้ต่อท้ายชื่อสายงาน)

  • Plan and Policy Analyst: นักวิเคราะห์นโยบายและแผน

  • Foreign Relations Officer: นักวิเทศสัมพันธ์

  • Legal Officer: นิติกร

  • Human Resource Officer: นักทรัพยากรบุคคล

  • General Administration Officer: เจ้าพนักงานธุรการ

  • Finance and Accounting Officer: นักวิชาการเงินและบัญชี

  • Public Relations Officer: นักประชาสัมพันธ์

  • Scientist: นักวิทยาศาสตร์

  • Engineer: วิศวกร

1.4 สถานะการจ้างงาน (Employment Status)

• Civil Servant: ข้าราชการ

• Government Employee: พนักงานราชการ

• Permanent Employee: ลูกจ้างประจำ

• Temporary Employee: ลูกจ้างชั่วคราว

• State Enterprise Employee: พนักงานรัฐวิสาหกิจ

“สำหรับผู้บริหารระดับสูงที่ต้องใช้ภาษาอังกฤษในการเจรจาความร่วมมือระหว่างประเทศ หรือการต้อนรับอาคันตุกะต่างประเทศ ท่านสามารถดูรายละเอียด [หลักสูตรภาษาระดับสูงสำหรับผู้บริหาร (Executive Training)] ที่เน้นความสง่างามและถูกต้องตามหลักสากล”

โครงสร้างและการปกครองส่วนท้องถิ่น (Local Administration)

โครงสร้างการปกครองของไทยมีความซับซ้อน คำศัพท์กลุ่มนี้จำเป็นมากเมื่อต้องอธิบายให้ชาวต่างชาติเข้าใจระบบ “ส่วนกลาง-ส่วนภูมิภาค-ส่วนท้องถิ่น”

2.1 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Local Administrative Organizations – LAOs)

• Provincial Administrative Organization (PAO): องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.)

  • Chief Executive of the PAO: นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด

• Sub-district Administrative Organization (SAO): องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.)

  • Chief Executive of the SAO: นายกองค์การบริหารส่วนตำบล

• Municipality: เทศบาล

  • City Municipality: เทศบาลนคร

  • Town Municipality: เทศบาลเมือง

  • Sub-district Municipality: เทศบาลตำบล

  • Mayor: นายกเทศมนตรี

  • Municipal Clerk: ปลัดเทศบาล

2.2 เขตการปกครอง (Administrative Divisions)

• Province: จังหวัด

• District: อำเภอ

• Sub-district: ตำบล

• Village: หมู่บ้าน

• Community: ชุมชน

โครงสร้างหน่วยงานราชการส่วนกลาง (Central Administration)

การเรียงลำดับหน่วยงาน (Hierarchy) ในภาษาอังกฤษ นิยมเรียงจาก หน่วยย่อย -> หน่วยใหญ่ (Small to Large)

ดูหลักสูตร “English for Government Officials (ภาษาอังกฤษสำหรับข้าราชการ)“ ที่ออกแบบเนื้อหาตามบริบทงานราชการไทยโดยเฉพาะ

การจัดซื้อจัดจ้างและการงบประมาณ (Procurement & Budgeting)

ศัพท์หมวดนี้มีความสำคัญสูงสุดในเชิงกฎหมายและการเงิน โดยเฉพาะในโครงการที่ต้องเปิดประมูลระดับนานาชาติ

4.1 กระบวนการงบประมาณ (Budgeting)

• Fiscal Year: ปีงบประมาณ (ของไทยเริ่ม 1 ต.ค. – 30 ก.ย.)

• Budget Allocation: การจัดสรรงบประมาณ

• Disbursement: การเบิกจ่ายเงิน

• Expenditure: รายจ่าย

• Fund: กองทุน

• Grant / Subsidy: เงินอุดหนุน

• Audit: การตรวจสอบบัญชี/งบประมาณ

4.2 การจัดซื้อจัดจ้าง (Procurement)

• Public Procurement: การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ

• Terms of Reference (TOR): ข้อกำหนดขอบเขตของงาน

• Bidding / Tender: การประกวดราคา / การประมูล

• E-bidding: การประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์

• Spec / Specification: รายละเอียดคุณลักษณะเฉพาะ

• Contractor: ผู้รับจ้าง / คู่สัญญา

• Vendor / Supplier: ผู้ขาย / ผู้จัดหา

• Outsource: การจ้างเหมาบริการจากภายนอก

• Inspection Committee: คณะกรรมการตรวจรับพัสดุ

• Performance Guarantee: หลักประกันสัญญา

• Penalty: ค่าปรับ

กฎหมายและระเบียบราชการ (Laws & Regulations)

การอ้างอิงกฎหมายต้องใช้คำศัพท์ที่ระบุลำดับศักดิ์ (Hierarchy of Laws) ได้ถูกต้อง

• Constitution: รัฐธรรมนูญ

• Organic Act: พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ

• Act: พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.)

• Emergency Decree: พระราชกำหนด (พ.ร.ก.)

• Royal Decree: พระราชกฤษฎีกา

• Ministerial Regulation: กฎกระทรวง

• Rule / Regulation: ระเบียบ / ข้อบังคับ

• Notification / Announcement: ประกาศ

• Order: คำสั่ง

• Official Gazette / Royal Gazette: ราชกิจจานุเบกษา

• Code of Ethics: ประมวลจริยธรรม

• Disciplinary Action: การดำเนินการทางวินัย

การทูตและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (Diplomacy & International Relations)

สำหรับหน่วยงานที่มีภารกิจด้านวิเทศสัมพันธ์ (Foreign Affairs)

6.1 ตำแหน่งและหน่วยงานทูต

• Embassy: สถานเอกอัครราชทูต

• Consulate-General: สถานกงสุลใหญ่

• Ambassador: เอกอัครราชทูต

• Consul-General: กงสุลใหญ่

• Chargé d’affaires: อุปทูต (ผู้รักษาการแทนเอกอัครราชทูต)

• Attaché: ผู้ช่วยทูต (เช่น Military Attaché – ผู้ช่วยทูตทหาร)

• Diplomat: นักการทูต

• Delegation: คณะผู้แทน

6.2 ความตกลงและพิธีการ

• Memorandum of Understanding (MOU): บันทึกความเข้าใจ (ข้อผูกพันหลวมๆ)

• Memorandum of Agreement (MOA): บันทึกข้อตกลง (มีผลผูกพันมากกว่า MOU)

• Bilateral Agreement: ความตกลงทวิภาคี (2 ฝ่าย)

• Multilateral Agreement: ความตกลงพหุภาคี (หลายฝ่าย)

• Ratification: การให้สัตยาบัน

• Protocol: พิธีการทูต

• Courtesy Call: การเข้าเยี่ยมคารวะ

• State Visit: การเยือนอย่างเป็นทางการ (ระดับประมุข)

การประชุมราชการ (Official Meetings)

ศัพท์ทางการที่ใช้ในวาระการประชุม (Agenda) และรายงานการประชุม (Minutes)

• Chairperson / Chairman: ประธานในที่ประชุม

• Secretariat: ฝ่ายเลขานุการ

• Quorum: องค์ประชุม (จำนวนคนที่ครบตามระเบียบให้เริ่มประชุมได้)

• Motion: ญัตติ (ข้อเสนอเพื่อให้ที่ประชุมพิจารณา)

• Resolution: มติที่ประชุม

  • Unanimous Resolution: มติเอกฉันท์

• Abstain: งดออกเสียง

• Veto: ยับยั้ง (การใช้สิทธิ์คัดค้าน)

• Adjourn: ปิดการประชุม / เลื่อนการประชุม

• Plenary Session: การประชุมเต็มคณะ

• Retreat: การประชุมนอกสถานที่ (แบบไม่เป็นทางการมาก)

คำกริยาที่ใช้บ่อยในหนังสือราชการ (Official Verbs Glossary)

การเลือกใช้คำกริยา (Verbs) ที่ถูกต้อง จะช่วยให้หนังสือราชการดูมีน้ำหนักและเป็นทางการ

นโยบายและการพัฒนา (Policy & Development)

คำศัพท์ที่พบบ่อยในแผนยุทธศาสตร์ชาติและเอกสารนโยบาย

• National Strategy: ยุทธศาสตร์ชาติ

• Roadmap: แผนแม่บท / แผนที่นำทาง

• Action Plan: แผนปฏิบัติการ

• Master Plan: แผนแม่บทหลัก

• Key Performance Indicator (KPI): ตัวชี้วัดผลการดำเนินงาน

• Good Governance: ธรรมาภิบาล

• Transparency: ความโปร่งใส

• Accountability: ความรับผิดชอบ (ตรวจสอบได้)

• Sustainable Development Goals (SDGs): เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

• Public Hearing: ประชาพิจารณ์

• Stakeholder: ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

• Public-Private Partnership (PPP): การร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐและเอกชน

คำย่อหน่วยงานไทยที่พบบ่อย (Common Acronyms)

เมื่อต้องเขียนทับศัพท์ชื่อหน่วยงานไทยในเอกสารภาษาอังกฤษ

• NESDC: สภาพัฒน์ฯ (สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ)

• BOI: บีโอไอ (สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน)

• EEC: อีอีซี (โครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก)

• OCSC: สำนักงาน ก.พ. (สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน)

• TAT: ททท. (การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย)

• MFA: กระทรวงการต่างประเทศ

• MOI: กระทรวงมหาดไทย

• MOC: กระทรวงพาณิชย์

• MOF: กระทรวงการคลัง

บทสรุป: ความถูกต้องคือเกียรติภูมิของหน่วยงาน

การใช้ คำศัพท์ราชการและชื่อตำแหน่งภาษาอังกฤษ ได้อย่างถูกต้องและแม่นยำ ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของการสื่อสาร แต่เป็นเรื่องของ “Protocol” (พิธีการ) และ “Professionalism” (ความเป็นมืออาชีพ) ซึ่งสะท้อนถึงภาพลักษณ์ของหน่วยงานและประเทศไทยในเวทีสากล

คู่มือฉบับนี้รวบรวมคำศัพท์กว่า 1,500 คำและวลีที่สำคัญ เพื่อให้ข้าราชการและผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถนำไปใช้อ้างอิงได้อย่างมั่นใจ ไม่ว่าจะในการร่างหนังสือราชการ การต้อนรับอาคันตุกะ หรือการเจรจาความร่วมมือ

หากหน่วยงานของท่านต้องการยกระดับทักษะภาษาอังกฤษให้กับบุคลากรอย่างเป็นระบบ ทั้งการเขียนหนังสือราชการ (Official Correspondence) การพูดในที่ประชุม (Meeting Skills) และการใช้ภาษาอังกฤษสำหรับพิธีการ

“B-Tools Training มีประสบการณ์ในการจัดอบรมภาษาอังกฤษให้หน่วยงานภาครัฐและรัฐวิสาหกิจ เราพร้อมให้บริการ [จัดฝึกอบรม In-House Training] ที่สามารถออกแบบหลักสูตรให้สอดคล้องกับพันธกิจและบริบทของหน่วยงานราชการของท่าน”

Last Updated on June 19, 2026