การฝ่าฝืน PDPA อาจนำไปสู่โทษปรับทางปกครอง ความรับผิดทางแพ่ง หรือโทษทางอาญา ขึ้นอยู่กับฐานความผิด การกระทำ และผู้ที่เกี่ยวข้อง เหตุการณ์เดียวอาจมีความรับผิดมากกว่าหนึ่งประเภท แต่ข้อมูลรั่วไหลไม่ได้ทำให้กรรมการหรือ DPO ต้องติดคุกโดยอัตโนมัติ
บทความนี้สรุปอัตราสูงสุดตามกฎหมาย เงื่อนไขของแต่ละประเภท และตัวอย่างสมมติ เพื่อช่วยผู้บริหาร DPO และผู้รับผิดชอบข้อมูลแยกหน้าที่ขององค์กรออกจากความรับผิดของบุคคล
สรุป 3 บทลงโทษ PDPA มีอะไรบ้าง?
บทลงโทษและความรับผิดตาม PDPA แบ่งได้ 3 ประเภท ค่าปรับทางปกครองสูงสุดบางฐานอยู่ที่ 5 ล้านบาท ส่วนค่าสินไหมทดแทนและโทษอาญาต้องพิจารณาเงื่อนไขแยกกัน ตัวเลขในตารางเป็นเพดานตามกฎหมาย ไม่ใช่อัตราที่ต้องลงโทษทุกกรณี
| ประเภท | อัตราหรือความรับผิด | เงื่อนไขสำคัญ |
|---|---|---|
| ปกครอง | ปรับสูงสุดตามฐานความผิด เช่น 1, 3 หรือ 5 ล้านบาท; บางฐานไม่เกิน 500,000 บาท | ตรวจหน้าที่ที่ฝ่าฝืนและฐานะผู้กระทำ ไม่ใช่ค่าปรับขั้นต่ำ 1 ล้านบาท |
| แพ่ง | ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน; ศาลอาจกำหนดค่าสินไหมเพื่อการลงโทษเพิ่มเติมไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมที่แท้จริง | ต้องมีการฝ่าฝืนที่ทำให้เจ้าของข้อมูลเสียหาย และพิจารณาข้อยกเว้นตามมาตรา 77 |
| อาญา | บางฐานจำคุกไม่เกิน 6 เดือนหรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท; ฐานตามมาตรา 79 วรรคสองไม่เกิน 1 ปีหรือ 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ต้องครบองค์ประกอบของมาตรา 79 หรือ 80 ไม่ใช่ทุกเหตุข้อมูลรั่วไหล |
ก่อนพิจารณารายละเอียดความรับผิด สามารถทบทวนขอบเขตการบังคับใช้และบทบาทผู้เกี่ยวข้องใน ภาพรวมกฎหมาย PDPA สำหรับองค์กร แล้วกลับมาอ่านเงื่อนไขของแต่ละประเภทด้านล่าง
1. โทษทางปกครอง (Administrative Penalties)
ตัวอย่างฐานความผิดที่ควรแยกให้ถูกต้อง:
- ไม่จัดให้มี DPO ทั้งที่เข้าเกณฑ์มาตรา 41: ผู้ควบคุมข้อมูลอาจถูกปรับไม่เกิน 1 ล้านบาทตามมาตรา 82; ผู้ประมวลผลข้อมูลใช้มาตรา 85
- ผู้ควบคุมข้อมูลไม่ปฏิบัติตามหน้าที่รักษาความปลอดภัยหรือแจ้งเหตุละเมิดตามมาตรา 37: พิจารณามาตรา 83 ซึ่งมีเพดาน 3 ล้านบาท ต้องตรวจว่าหน้าที่และเงื่อนไขการแจ้งเกิดขึ้นจริงหรือไม่
- ผู้ควบคุมข้อมูลเก็บข้อมูลอ่อนไหวโดยฝ่าฝืนมาตรา 26 หรือใช้ เปิดเผย หรือส่งข้อมูลอ่อนไหวโดยผิดเงื่อนไขที่มาตรา 84 ระบุ: ปรับไม่เกิน 5 ล้านบาท การใช้ข้อมูลอ่อนไหวไม่ได้ต้องขอความยินยอมทุกกรณี หากมีข้อยกเว้นตามกฎหมายที่ใช้ได้
- ผู้ประมวลผลข้อมูลมีฐานและหน้าที่ของตนตามมาตรา 85–87 จึงไม่ใช้นิยามหรืออัตราของผู้ควบคุมข้อมูลแทนทุกกรณี
- ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ ไม่ให้ข้อเท็จจริง หรือขัดขวางเจ้าหน้าที่ตามเงื่อนไขมาตรา 89: ปรับไม่เกิน 500,000 บาท
คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาตามมาตรา 90 และอาจสั่งแก้ไขหรือตักเตือนก่อนตามที่เห็นสมควร ไม่ใช่สิทธิที่จะได้รับคำเตือนก่อนปรับทุกกรณี อ่านอัตราและฐานความผิดจาก พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562
2. โทษทางแพ่ง (Civil Liability)
มาตรา 77 กำหนดให้ผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลข้อมูลที่ฝ่าฝืนกฎหมายจนทำให้เจ้าของข้อมูลเสียหายชดใช้ค่าสินไหมทดแทน แม้ไม่ได้กระทำโดยจงใจหรือประมาท เว้นแต่พิสูจน์ข้อยกเว้นได้ เช่น เหตุสุดวิสัย การกระทำหรือละเว้นของเจ้าของข้อมูล หรือการปฏิบัติตามคำสั่งเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจตามกฎหมาย ค่าใช้จ่ายที่จำเป็นเพื่อป้องกันหรือระงับความเสียหายรวมอยู่ในการพิจารณาด้วย
ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษตามมาตรา 78 เพิ่มได้ไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริง โดยศาลพิจารณาพฤติการณ์ ไม่ใช่ค่าปรับอาญาหรือจำนวนที่บวกให้อัตโนมัติ
ตัวอย่างสมมติ: หากศาลกำหนดค่าสินไหมที่แท้จริง 100,000 บาท ศาลอาจกำหนดส่วนเพื่อการลงโทษเพิ่มได้ไม่เกิน 200,000 บาท รวมในตัวอย่างนี้ได้สูงสุด 300,000 บาท แต่ศาลอาจกำหนดส่วนเพิ่มเติมน้อยกว่านั้นหรือไม่กำหนดก็ได้
3. โทษทางอาญา (Criminal Penalties)
โทษอาญาตามมาตรา 79 เกี่ยวข้องกับการฝ่าฝืนที่ระบุและข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 26 ส่วนมาตรา 80 เป็นเรื่องการเปิดเผยข้อมูลที่ล่วงรู้จากการปฏิบัติหน้าที่ตาม PDPA ต้องแยกฐานความผิดและข้อยกเว้นก่อนสรุปว่าบุคคลใดต้องรับโทษ
เจาะลึก “โทษทางอาญา PDPA” กรรมการติดคุกจริงไหม?
มีโทษจำคุกในกฎหมาย PDPA แต่ต้องพิจารณาฐานความผิดและการกระทำของแต่ละคน ไม่สรุปจากการเป็นกรรมการ พนักงาน หรือ DPO เพียงอย่างเดียว
1. มาตรา 79: การฝ่าฝืนเกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหว
มาตรา 79 ใช้กับผู้ควบคุมข้อมูลที่ฝ่าฝืนมาตรา 27 วรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ปฏิบัติตามมาตรา 28 อันเกี่ยวกับข้อมูลตามมาตรา 26 เช่น ข้อมูลสุขภาพ พฤติกรรมทางเพศ ประวัติอาชญากรรม ความพิการ หรือข้อมูลชีวภาพ โดยต้องตรวจองค์ประกอบเพิ่มเติม:
- กระทำในลักษณะที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเสียหาย เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น ถูกเกลียดชัง หรืออับอาย: จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- กระทำเพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิชอบสำหรับตนเองหรือผู้อื่น: จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ความผิดตามมาตรา 79 ยอมความได้ ต้องตรวจฐานะผู้กระทำ การใช้ เปิดเผยหรือส่งข้อมูล เจตนา และข้อเท็จจริง ไม่ถือว่าข้อมูลอ่อนไหวรั่วทุกครั้งเป็นความผิดอาญาทันที และไม่ถือว่าต้องมีการขายข้อมูลเท่านั้นจึงมีความผิด
2. มาตรา 80: เปิดเผยข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่
ผู้ที่ล่วงรู้ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้อื่นจากการปฏิบัติหน้าที่ตาม PDPA แล้วนำไปเปิดเผย อาจมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ฐานนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะข้อมูลอ่อนไหวแบบมาตรา 79
ต้องพิจารณาข้อยกเว้นด้วย เช่น เปิดเผยตามหน้าที่ เพื่อการสอบสวนหรือพิจารณาคดี แก่หน่วยงานรัฐที่มีอำนาจตามกฎหมาย ตามความยินยอมเป็นหนังสือเฉพาะครั้ง หรือข้อมูลเกี่ยวกับการฟ้องร้องคดีที่เปิดเผยต่อสาธารณะ การใช้มาตรา 80 กับ DPO หรือบุคคลอื่นต้องตรวจว่าล่วงรู้ข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมายและมีข้อยกเว้นใดใช้ได้
ความรับผิดชอบของกรรมการบริษัท (Director’s Liability)
มาตรา 81 ต้องเริ่มจากนิติบุคคลกระทำความผิด และตรวจว่าความผิดนั้นเกิดจากการสั่งการหรือการกระทำของกรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้รับผิดชอบการดำเนินงาน หรือบุคคลนั้นมีหน้าที่ต้องสั่งการหรือกระทำแต่ละเว้นจนเป็นเหตุให้นิติบุคคลกระทำความผิด จึงต้องรับโทษที่กฎหมายกำหนดสำหรับความผิดนั้นด้วย
การเป็นกรรมการ การไม่อนุมัติงบประมาณ หรือการเกิดข้อมูลรั่วไหลเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าต้องจำคุก ต้องพิจารณาหน้าที่ ความเกี่ยวข้อง และองค์ประกอบความผิดจากหลักฐานจริง
สำหรับการแยกเอกสารแจ้งข้อมูลออกจากการขอความยินยอม อ่าน การทำ Consent Form และ Privacy Notice ที่ถูกต้อง การมีเอกสารไม่ทดแทนฐานกฎหมายและการปฏิบัติจริง
หน้าที่ของ DPO และผู้บริหาร ในการป้องกันความเสี่ยง
การลดความเสี่ยงต้องจัดหน้าที่และผู้รับผิดชอบให้ตรงกับกิจกรรมข้อมูล การแต่งตั้ง DPO ไม่โอนหน้าที่ทั้งหมดขององค์กรมาให้บุคคลเดียว
1. หน้าที่ของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล
ผู้ควบคุมข้อมูลคือผู้มีอำนาจตัดสินใจเรื่องการเก็บ ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูล อาจเป็นบุคคลหรือนิติบุคคล ต้องกำหนดวัตถุประสงค์และฐานกฎหมาย แจ้งข้อมูลให้เจ้าของข้อมูลทราบ จัดมาตรการรักษาความปลอดภัย รับคำขอใช้สิทธิ และจัดบันทึกรายการกิจกรรมตามมาตรา 39 โดยตรวจข้อยกเว้นที่ใช้ได้ด้วย
เมื่อเกิดเหตุละเมิด ต้องประเมินและดำเนินการตามมาตรา 37(4): แจ้ง สคส. โดยไม่ชักช้าภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุเท่าที่สามารถทำได้ เว้นแต่ไม่มีความเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพ หากมีความเสี่ยงสูง ต้องแจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาโดยไม่ชักช้าด้วย ไม่ถือว่าทุกเหตุมีเงื่อนไขแจ้งเหมือนกัน
2. หน้าที่ของ DPO (เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล)
มาตรา 42 กำหนดให้ DPO ให้คำแนะนำ ตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมาย ประสานงานและให้ความร่วมมือกับ สคส. และรักษาความลับของข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่ องค์กรต้องสนับสนุนการทำงานและการเข้าถึงข้อมูลที่จำเป็น
DPO ไม่รับค่าปรับแทนองค์กรโดยอัตโนมัติ และไม่ได้รับยกเว้นความรับผิดทุกกรณี เช่นเดียวกับพนักงานที่ต้องตรวจฐานะและการกระทำจริง ไม่สรุปว่าพนักงานทุกคนต้องรับค่าปรับทางปกครองที่กฎหมายกำหนดแก่ผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลข้อมูล
การควบหน้าที่อื่นต้องประเมินอำนาจจริงและความขัดแย้ง พร้อมการรับรองต่อ สคส. ตามมาตรา 42 อ่านเกณฑ์แต่งตั้งและบทบาทเพิ่มเติมใน เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO)
ตัวอย่างสมมติ: ข้อมูลรั่วไหลต้องพิจารณาความรับผิดอย่างไร?
ตัวอย่างต่อไปนี้ใช้แสดงประเด็นที่ต้องตรวจ ไม่ใช่คดีจริง คำพิพากษา หรือข้อสรุปว่าบุคคลในเหตุการณ์ต้องรับโทษแน่นอน
ตัวอย่างที่ 1: นำประวัติการรักษาของลูกค้าคลินิกไปขาย
สมมติว่าพนักงานคัดลอกประวัติการรักษาลูกค้าไปขายโดยไม่มีสิทธิ ประวัติการรักษาเป็นข้อมูลสุขภาพ ส่วนภาพบุคคลต้องพิจารณาบริบทและการประมวลผล ไม่ใช่ภาพทุกภาพเป็นข้อมูลชีวภาพตามมาตรา 26
ต้องตรวจว่าใครเป็นผู้ควบคุมข้อมูล ใครใช้หรือเปิดเผยข้อมูล มีฐานกฎหมายหรือไม่ และมีการแสวงหาประโยชน์ที่มิชอบหรือองค์ประกอบอื่นตามมาตรา 79 หรือไม่ การนำข้อมูลไปขายไม่ได้ทำให้สรุปฐานความผิดของพนักงานกับคลินิกเป็นฐานเดียวกันโดยอัตโนมัติ
หากนิติบุคคลกระทำความผิด ต้องตรวจความเกี่ยวข้องของกรรมการตามมาตรา 81 แยกต่างหาก องค์กรยังต้องประเมินเหตุละเมิด ความรับผิดทางปกครองและการชดใช้ความเสียหายตามข้อเท็จจริง
ตัวอย่างที่ 2: HR ส่งผลตรวจสุขภาพพนักงานผิดผู้รับ
สมมติว่า HR ส่งไฟล์ผลตรวจสุขภาพพนักงานให้ผู้ที่ไม่มีสิทธิอ่าน ต้องรีบจำกัดการเข้าถึง ประสานผู้รับผิดชอบ และบันทึกข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินความเสี่ยงและหน้าที่แจ้งเหตุ ไม่รอให้เกิดการเผยแพร่ต่อก่อนเริ่มจัดการ
ความเสียหายหรือความอับอายเพียงอย่างเดียวยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าผู้บริหารหรือพนักงานมีความผิดอาญา ต้องตรวจฐานะ การกระทำ เจตนา และองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนด ความผิดพลาดก็ไม่ได้ทำให้พ้นจากหน้าที่จัดการเหตุหรือความรับผิดทางแพ่งและปกครองที่อาจเกิดขึ้น
อ่านแนวทางแยกกิจกรรมและข้อมูลใน คู่มือ PDPA สำหรับ HR และวิธีจัดการข้อมูลพนักงานให้ถูกกฎหมาย และหากต้องการพัฒนาความรู้ทีม ดู บริการจัดอบรม PDPA สำหรับองค์กร โดยแจ้งบทบาทผู้เรียนและกิจกรรมข้อมูลเพื่อประสานขอบเขตการอบรม
สรุป: ประเมินฐานความผิดและจัดหน้าที่ให้ชัดเจน
เมื่อพบการฝ่าฝืน ให้แยกความรับผิดทางปกครอง แพ่ง และอาญา ตรวจหน้าที่และการกระทำของแต่ละฝ่าย พร้อมเก็บหลักฐานการจัดการเหตุและการแก้ไข ไม่ใช้เพดานโทษสูงสุดหรือชื่อตำแหน่งตัดสินทุกกรณี
การพัฒนาความรู้ช่วยให้ทีมเข้าใจและปฏิบัติงานตามบทบาท ดู หลักสูตรอบรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลสำหรับองค์กร และประสานหัวข้อที่ต้องการฝึกก่อนเริ่ม การผ่านอบรมไม่ใช่การรับรองว่าองค์กรปฏิบัติตาม PDPA ครบหรือจะพ้นจากความรับผิด
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
กรรมการบริษัทหรือผู้บริหารมีโอกาสติดคุกจากกฎหมาย PDPA จริงหรือไม่?
มีโทษจำคุกสำหรับบางฐานความผิด แต่ไม่เกิดขึ้นจากชื่อตำแหน่งหรือข้อมูลรั่วไหลเพียงอย่างเดียว มาตรา 81 ต้องตรวจว่านิติบุคคลกระทำความผิด และความผิดเกิดจากการสั่งการ การกระทำ หรือการละเว้นหน้าที่ของบุคคลนั้นตามเงื่อนไขกฎหมาย
กรณีใดที่ถือเป็นความผิดอาญาตามกฎหมาย PDPA?
มาตรา 79 กำหนดการฝ่าฝืนที่เกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหวและองค์ประกอบเรื่องผลที่น่าจะเกิดหรือการแสวงหาประโยชน์ที่มิชอบ ส่วนมาตรา 80 เกี่ยวกับการเปิดเผยข้อมูลที่ได้จากการปฏิบัติหน้าที่ตาม PDPA โดยต้องตรวจข้อยกเว้น ไม่จำกัดความผิดอาญาทั้งหมดไว้เฉพาะข้อมูลอ่อนไหว
โทษปรับทางปกครองของ PDPA ปรับสูงสุดเท่าไหร่?
เพดานสูงสุดบางฐานอยู่ที่ 5 ล้านบาท เช่น ผู้ควบคุมข้อมูลฝ่าฝืนเกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 84 แต่ฐานอื่นมีเพดานต่างกัน เช่น ไม่เกิน 1 ล้านบาท 3 ล้านบาท หรือ 500,000 บาท ต้องตรวจฐานความผิดและฐานะผู้กระทำ ไม่ใช่ปรับอย่างน้อย 1 ล้านบาททุกกรณี
ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษตาม PDPA เพิ่มได้กี่เท่า?
ศาลอาจกำหนดเพิ่มไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริงตามมาตรา 78 เป็นส่วนเพิ่มเติมจากค่าสินไหมที่แท้จริง จึงรวมได้สูงสุด 3 เท่าในตัวอย่างที่ศาลกำหนดเต็มเพดาน แต่ไม่ได้บวกเพิ่มอัตโนมัติและไม่ใช่ค่าปรับอาญา
ไม่แต่งตั้ง DPO ทั้งที่กฎหมายกำหนด มีโทษเท่าไร?
ผู้ควบคุมข้อมูลที่เข้าเกณฑ์มาตรา 41 แต่ไม่จัดให้มี DPO อาจถูกปรับทางปกครองไม่เกิน 1 ล้านบาทตามมาตรา 82; ผู้ประมวลผลข้อมูลใช้มาตรา 85 สำหรับหน่วยงานรัฐต้องตรวจว่าอยู่ในประเภทที่ประกาศกำหนดให้มี DPO ไม่ถือว่าหน่วยงานรัฐทุกแห่งเข้าเกณฑ์เพียงจากชื่อหน่วยงาน
แจ้งผู้ควบคุมข้อมูลแล้วไม่ดำเนินการ ควรทำอย่างไร?
เก็บคำขอ วันที่ติดต่อ คำตอบ และหลักฐานการกระทำที่อาจฝ่าฝืนไว้ เจ้าของข้อมูลมีสิทธิร้องเรียนตามมาตรา 73 เมื่อผู้ควบคุม ผู้ประมวลผล รวมถึงลูกจ้างหรือผู้รับจ้างฝ่าฝืน PDPA หรือประกาศที่เกี่ยวข้อง โดยยื่นต่อ สคส. ตามช่องทาง เอกสารและระเบียบที่ใช้ในขณะยื่น ไม่ถือว่าการไม่ได้รับคำตอบทุกกรณีเป็นความผิดทันที ต้องตรวจสิทธิและหน้าที่ที่เกี่ยวข้องด้วย
Last Updated on October 8, 2026


