บทลงโทษ PDPA: ค่าปรับทางปกครอง ความรับผิดทางแพ่ง และโทษทางอาญา

 

การฝ่าฝืน PDPA อาจนำไปสู่โทษปรับทางปกครอง ความรับผิดทางแพ่ง หรือโทษทางอาญา ขึ้นอยู่กับฐานความผิด การกระทำ และผู้ที่เกี่ยวข้อง เหตุการณ์เดียวอาจมีความรับผิดมากกว่าหนึ่งประเภท แต่ข้อมูลรั่วไหลไม่ได้ทำให้กรรมการหรือ DPO ต้องติดคุกโดยอัตโนมัติ
บทความนี้สรุปอัตราสูงสุดตามกฎหมาย เงื่อนไขของแต่ละประเภท และตัวอย่างสมมติ เพื่อช่วยผู้บริหาร DPO และผู้รับผิดชอบข้อมูลแยกหน้าที่ขององค์กรออกจากความรับผิดของบุคคล

 


 

สรุป 3 บทลงโทษ PDPA มีอะไรบ้าง?

บทลงโทษและความรับผิดตาม PDPA แบ่งได้ 3 ประเภท ค่าปรับทางปกครองสูงสุดบางฐานอยู่ที่ 5 ล้านบาท ส่วนค่าสินไหมทดแทนและโทษอาญาต้องพิจารณาเงื่อนไขแยกกัน ตัวเลขในตารางเป็นเพดานตามกฎหมาย ไม่ใช่อัตราที่ต้องลงโทษทุกกรณี

ประเภท อัตราหรือความรับผิด เงื่อนไขสำคัญ
ปกครอง ปรับสูงสุดตามฐานความผิด เช่น 1, 3 หรือ 5 ล้านบาท; บางฐานไม่เกิน 500,000 บาท ตรวจหน้าที่ที่ฝ่าฝืนและฐานะผู้กระทำ ไม่ใช่ค่าปรับขั้นต่ำ 1 ล้านบาท
แพ่ง ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน; ศาลอาจกำหนดค่าสินไหมเพื่อการลงโทษเพิ่มเติมไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมที่แท้จริง ต้องมีการฝ่าฝืนที่ทำให้เจ้าของข้อมูลเสียหาย และพิจารณาข้อยกเว้นตามมาตรา 77
อาญา บางฐานจำคุกไม่เกิน 6 เดือนหรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท; ฐานตามมาตรา 79 วรรคสองไม่เกิน 1 ปีหรือ 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ต้องครบองค์ประกอบของมาตรา 79 หรือ 80 ไม่ใช่ทุกเหตุข้อมูลรั่วไหล

ก่อนพิจารณารายละเอียดความรับผิด สามารถทบทวนขอบเขตการบังคับใช้และบทบาทผู้เกี่ยวข้องใน ภาพรวมกฎหมาย PDPA สำหรับองค์กร แล้วกลับมาอ่านเงื่อนไขของแต่ละประเภทด้านล่าง

1. โทษทางปกครอง (Administrative Penalties)

ตัวอย่างฐานความผิดที่ควรแยกให้ถูกต้อง:

  • ไม่จัดให้มี DPO ทั้งที่เข้าเกณฑ์มาตรา 41: ผู้ควบคุมข้อมูลอาจถูกปรับไม่เกิน 1 ล้านบาทตามมาตรา 82; ผู้ประมวลผลข้อมูลใช้มาตรา 85
  • ผู้ควบคุมข้อมูลไม่ปฏิบัติตามหน้าที่รักษาความปลอดภัยหรือแจ้งเหตุละเมิดตามมาตรา 37: พิจารณามาตรา 83 ซึ่งมีเพดาน 3 ล้านบาท ต้องตรวจว่าหน้าที่และเงื่อนไขการแจ้งเกิดขึ้นจริงหรือไม่
  • ผู้ควบคุมข้อมูลเก็บข้อมูลอ่อนไหวโดยฝ่าฝืนมาตรา 26 หรือใช้ เปิดเผย หรือส่งข้อมูลอ่อนไหวโดยผิดเงื่อนไขที่มาตรา 84 ระบุ: ปรับไม่เกิน 5 ล้านบาท การใช้ข้อมูลอ่อนไหวไม่ได้ต้องขอความยินยอมทุกกรณี หากมีข้อยกเว้นตามกฎหมายที่ใช้ได้
  • ผู้ประมวลผลข้อมูลมีฐานและหน้าที่ของตนตามมาตรา 85–87 จึงไม่ใช้นิยามหรืออัตราของผู้ควบคุมข้อมูลแทนทุกกรณี
  • ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ ไม่ให้ข้อเท็จจริง หรือขัดขวางเจ้าหน้าที่ตามเงื่อนไขมาตรา 89: ปรับไม่เกิน 500,000 บาท

คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาตามมาตรา 90 และอาจสั่งแก้ไขหรือตักเตือนก่อนตามที่เห็นสมควร ไม่ใช่สิทธิที่จะได้รับคำเตือนก่อนปรับทุกกรณี อ่านอัตราและฐานความผิดจาก พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562

2. โทษทางแพ่ง (Civil Liability)

มาตรา 77 กำหนดให้ผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลข้อมูลที่ฝ่าฝืนกฎหมายจนทำให้เจ้าของข้อมูลเสียหายชดใช้ค่าสินไหมทดแทน แม้ไม่ได้กระทำโดยจงใจหรือประมาท เว้นแต่พิสูจน์ข้อยกเว้นได้ เช่น เหตุสุดวิสัย การกระทำหรือละเว้นของเจ้าของข้อมูล หรือการปฏิบัติตามคำสั่งเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจตามกฎหมาย ค่าใช้จ่ายที่จำเป็นเพื่อป้องกันหรือระงับความเสียหายรวมอยู่ในการพิจารณาด้วย

ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษตามมาตรา 78 เพิ่มได้ไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริง โดยศาลพิจารณาพฤติการณ์ ไม่ใช่ค่าปรับอาญาหรือจำนวนที่บวกให้อัตโนมัติ

ตัวอย่างสมมติ: หากศาลกำหนดค่าสินไหมที่แท้จริง 100,000 บาท ศาลอาจกำหนดส่วนเพื่อการลงโทษเพิ่มได้ไม่เกิน 200,000 บาท รวมในตัวอย่างนี้ได้สูงสุด 300,000 บาท แต่ศาลอาจกำหนดส่วนเพิ่มเติมน้อยกว่านั้นหรือไม่กำหนดก็ได้

3. โทษทางอาญา (Criminal Penalties)

โทษอาญาตามมาตรา 79 เกี่ยวข้องกับการฝ่าฝืนที่ระบุและข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 26 ส่วนมาตรา 80 เป็นเรื่องการเปิดเผยข้อมูลที่ล่วงรู้จากการปฏิบัติหน้าที่ตาม PDPA ต้องแยกฐานความผิดและข้อยกเว้นก่อนสรุปว่าบุคคลใดต้องรับโทษ

 


 

เจาะลึก “โทษทางอาญา PDPA” กรรมการติดคุกจริงไหม?

มีโทษจำคุกในกฎหมาย PDPA แต่ต้องพิจารณาฐานความผิดและการกระทำของแต่ละคน ไม่สรุปจากการเป็นกรรมการ พนักงาน หรือ DPO เพียงอย่างเดียว

1. มาตรา 79: การฝ่าฝืนเกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหว

มาตรา 79 ใช้กับผู้ควบคุมข้อมูลที่ฝ่าฝืนมาตรา 27 วรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ปฏิบัติตามมาตรา 28 อันเกี่ยวกับข้อมูลตามมาตรา 26 เช่น ข้อมูลสุขภาพ พฤติกรรมทางเพศ ประวัติอาชญากรรม ความพิการ หรือข้อมูลชีวภาพ โดยต้องตรวจองค์ประกอบเพิ่มเติม:

  • กระทำในลักษณะที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเสียหาย เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น ถูกเกลียดชัง หรืออับอาย: จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
  • กระทำเพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิชอบสำหรับตนเองหรือผู้อื่น: จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ความผิดตามมาตรา 79 ยอมความได้ ต้องตรวจฐานะผู้กระทำ การใช้ เปิดเผยหรือส่งข้อมูล เจตนา และข้อเท็จจริง ไม่ถือว่าข้อมูลอ่อนไหวรั่วทุกครั้งเป็นความผิดอาญาทันที และไม่ถือว่าต้องมีการขายข้อมูลเท่านั้นจึงมีความผิด

2. มาตรา 80: เปิดเผยข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่

ผู้ที่ล่วงรู้ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้อื่นจากการปฏิบัติหน้าที่ตาม PDPA แล้วนำไปเปิดเผย อาจมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ฐานนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะข้อมูลอ่อนไหวแบบมาตรา 79

ต้องพิจารณาข้อยกเว้นด้วย เช่น เปิดเผยตามหน้าที่ เพื่อการสอบสวนหรือพิจารณาคดี แก่หน่วยงานรัฐที่มีอำนาจตามกฎหมาย ตามความยินยอมเป็นหนังสือเฉพาะครั้ง หรือข้อมูลเกี่ยวกับการฟ้องร้องคดีที่เปิดเผยต่อสาธารณะ การใช้มาตรา 80 กับ DPO หรือบุคคลอื่นต้องตรวจว่าล่วงรู้ข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมายและมีข้อยกเว้นใดใช้ได้

ความรับผิดชอบของกรรมการบริษัท (Director’s Liability)

มาตรา 81 ต้องเริ่มจากนิติบุคคลกระทำความผิด และตรวจว่าความผิดนั้นเกิดจากการสั่งการหรือการกระทำของกรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้รับผิดชอบการดำเนินงาน หรือบุคคลนั้นมีหน้าที่ต้องสั่งการหรือกระทำแต่ละเว้นจนเป็นเหตุให้นิติบุคคลกระทำความผิด จึงต้องรับโทษที่กฎหมายกำหนดสำหรับความผิดนั้นด้วย

การเป็นกรรมการ การไม่อนุมัติงบประมาณ หรือการเกิดข้อมูลรั่วไหลเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าต้องจำคุก ต้องพิจารณาหน้าที่ ความเกี่ยวข้อง และองค์ประกอบความผิดจากหลักฐานจริง

สำหรับการแยกเอกสารแจ้งข้อมูลออกจากการขอความยินยอม อ่าน การทำ Consent Form และ Privacy Notice ที่ถูกต้อง การมีเอกสารไม่ทดแทนฐานกฎหมายและการปฏิบัติจริง


 

หน้าที่ของ DPO และผู้บริหาร ในการป้องกันความเสี่ยง

การลดความเสี่ยงต้องจัดหน้าที่และผู้รับผิดชอบให้ตรงกับกิจกรรมข้อมูล การแต่งตั้ง DPO ไม่โอนหน้าที่ทั้งหมดขององค์กรมาให้บุคคลเดียว

1. หน้าที่ของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล

ผู้ควบคุมข้อมูลคือผู้มีอำนาจตัดสินใจเรื่องการเก็บ ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูล อาจเป็นบุคคลหรือนิติบุคคล ต้องกำหนดวัตถุประสงค์และฐานกฎหมาย แจ้งข้อมูลให้เจ้าของข้อมูลทราบ จัดมาตรการรักษาความปลอดภัย รับคำขอใช้สิทธิ และจัดบันทึกรายการกิจกรรมตามมาตรา 39 โดยตรวจข้อยกเว้นที่ใช้ได้ด้วย

เมื่อเกิดเหตุละเมิด ต้องประเมินและดำเนินการตามมาตรา 37(4): แจ้ง สคส. โดยไม่ชักช้าภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุเท่าที่สามารถทำได้ เว้นแต่ไม่มีความเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพ หากมีความเสี่ยงสูง ต้องแจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาโดยไม่ชักช้าด้วย ไม่ถือว่าทุกเหตุมีเงื่อนไขแจ้งเหมือนกัน

2. หน้าที่ของ DPO (เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล)

มาตรา 42 กำหนดให้ DPO ให้คำแนะนำ ตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมาย ประสานงานและให้ความร่วมมือกับ สคส. และรักษาความลับของข้อมูลจากการปฏิบัติหน้าที่ องค์กรต้องสนับสนุนการทำงานและการเข้าถึงข้อมูลที่จำเป็น

DPO ไม่รับค่าปรับแทนองค์กรโดยอัตโนมัติ และไม่ได้รับยกเว้นความรับผิดทุกกรณี เช่นเดียวกับพนักงานที่ต้องตรวจฐานะและการกระทำจริง ไม่สรุปว่าพนักงานทุกคนต้องรับค่าปรับทางปกครองที่กฎหมายกำหนดแก่ผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลข้อมูล

การควบหน้าที่อื่นต้องประเมินอำนาจจริงและความขัดแย้ง พร้อมการรับรองต่อ สคส. ตามมาตรา 42 อ่านเกณฑ์แต่งตั้งและบทบาทเพิ่มเติมใน เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO)

 


 

ตัวอย่างสมมติ: ข้อมูลรั่วไหลต้องพิจารณาความรับผิดอย่างไร?

ตัวอย่างต่อไปนี้ใช้แสดงประเด็นที่ต้องตรวจ ไม่ใช่คดีจริง คำพิพากษา หรือข้อสรุปว่าบุคคลในเหตุการณ์ต้องรับโทษแน่นอน

ตัวอย่างที่ 1: นำประวัติการรักษาของลูกค้าคลินิกไปขาย

สมมติว่าพนักงานคัดลอกประวัติการรักษาลูกค้าไปขายโดยไม่มีสิทธิ ประวัติการรักษาเป็นข้อมูลสุขภาพ ส่วนภาพบุคคลต้องพิจารณาบริบทและการประมวลผล ไม่ใช่ภาพทุกภาพเป็นข้อมูลชีวภาพตามมาตรา 26

ต้องตรวจว่าใครเป็นผู้ควบคุมข้อมูล ใครใช้หรือเปิดเผยข้อมูล มีฐานกฎหมายหรือไม่ และมีการแสวงหาประโยชน์ที่มิชอบหรือองค์ประกอบอื่นตามมาตรา 79 หรือไม่ การนำข้อมูลไปขายไม่ได้ทำให้สรุปฐานความผิดของพนักงานกับคลินิกเป็นฐานเดียวกันโดยอัตโนมัติ

หากนิติบุคคลกระทำความผิด ต้องตรวจความเกี่ยวข้องของกรรมการตามมาตรา 81 แยกต่างหาก องค์กรยังต้องประเมินเหตุละเมิด ความรับผิดทางปกครองและการชดใช้ความเสียหายตามข้อเท็จจริง

ตัวอย่างที่ 2: HR ส่งผลตรวจสุขภาพพนักงานผิดผู้รับ

สมมติว่า HR ส่งไฟล์ผลตรวจสุขภาพพนักงานให้ผู้ที่ไม่มีสิทธิอ่าน ต้องรีบจำกัดการเข้าถึง ประสานผู้รับผิดชอบ และบันทึกข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินความเสี่ยงและหน้าที่แจ้งเหตุ ไม่รอให้เกิดการเผยแพร่ต่อก่อนเริ่มจัดการ

ความเสียหายหรือความอับอายเพียงอย่างเดียวยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าผู้บริหารหรือพนักงานมีความผิดอาญา ต้องตรวจฐานะ การกระทำ เจตนา และองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนด ความผิดพลาดก็ไม่ได้ทำให้พ้นจากหน้าที่จัดการเหตุหรือความรับผิดทางแพ่งและปกครองที่อาจเกิดขึ้น

อ่านแนวทางแยกกิจกรรมและข้อมูลใน คู่มือ PDPA สำหรับ HR และวิธีจัดการข้อมูลพนักงานให้ถูกกฎหมาย และหากต้องการพัฒนาความรู้ทีม ดู บริการจัดอบรม PDPA สำหรับองค์กร โดยแจ้งบทบาทผู้เรียนและกิจกรรมข้อมูลเพื่อประสานขอบเขตการอบรม

 


 

สรุป: ประเมินฐานความผิดและจัดหน้าที่ให้ชัดเจน

เมื่อพบการฝ่าฝืน ให้แยกความรับผิดทางปกครอง แพ่ง และอาญา ตรวจหน้าที่และการกระทำของแต่ละฝ่าย พร้อมเก็บหลักฐานการจัดการเหตุและการแก้ไข ไม่ใช้เพดานโทษสูงสุดหรือชื่อตำแหน่งตัดสินทุกกรณี

การพัฒนาความรู้ช่วยให้ทีมเข้าใจและปฏิบัติงานตามบทบาท ดู หลักสูตรอบรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลสำหรับองค์กร และประสานหัวข้อที่ต้องการฝึกก่อนเริ่ม การผ่านอบรมไม่ใช่การรับรองว่าองค์กรปฏิบัติตาม PDPA ครบหรือจะพ้นจากความรับผิด

 

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

กรรมการบริษัทหรือผู้บริหารมีโอกาสติดคุกจากกฎหมาย PDPA จริงหรือไม่?

มีโทษจำคุกสำหรับบางฐานความผิด แต่ไม่เกิดขึ้นจากชื่อตำแหน่งหรือข้อมูลรั่วไหลเพียงอย่างเดียว มาตรา 81 ต้องตรวจว่านิติบุคคลกระทำความผิด และความผิดเกิดจากการสั่งการ การกระทำ หรือการละเว้นหน้าที่ของบุคคลนั้นตามเงื่อนไขกฎหมาย

กรณีใดที่ถือเป็นความผิดอาญาตามกฎหมาย PDPA?

มาตรา 79 กำหนดการฝ่าฝืนที่เกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหวและองค์ประกอบเรื่องผลที่น่าจะเกิดหรือการแสวงหาประโยชน์ที่มิชอบ ส่วนมาตรา 80 เกี่ยวกับการเปิดเผยข้อมูลที่ได้จากการปฏิบัติหน้าที่ตาม PDPA โดยต้องตรวจข้อยกเว้น ไม่จำกัดความผิดอาญาทั้งหมดไว้เฉพาะข้อมูลอ่อนไหว

โทษปรับทางปกครองของ PDPA ปรับสูงสุดเท่าไหร่?

เพดานสูงสุดบางฐานอยู่ที่ 5 ล้านบาท เช่น ผู้ควบคุมข้อมูลฝ่าฝืนเกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 84 แต่ฐานอื่นมีเพดานต่างกัน เช่น ไม่เกิน 1 ล้านบาท 3 ล้านบาท หรือ 500,000 บาท ต้องตรวจฐานความผิดและฐานะผู้กระทำ ไม่ใช่ปรับอย่างน้อย 1 ล้านบาททุกกรณี

ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษตาม PDPA เพิ่มได้กี่เท่า?

ศาลอาจกำหนดเพิ่มไม่เกิน 2 เท่าของค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริงตามมาตรา 78 เป็นส่วนเพิ่มเติมจากค่าสินไหมที่แท้จริง จึงรวมได้สูงสุด 3 เท่าในตัวอย่างที่ศาลกำหนดเต็มเพดาน แต่ไม่ได้บวกเพิ่มอัตโนมัติและไม่ใช่ค่าปรับอาญา

ไม่แต่งตั้ง DPO ทั้งที่กฎหมายกำหนด มีโทษเท่าไร?

ผู้ควบคุมข้อมูลที่เข้าเกณฑ์มาตรา 41 แต่ไม่จัดให้มี DPO อาจถูกปรับทางปกครองไม่เกิน 1 ล้านบาทตามมาตรา 82; ผู้ประมวลผลข้อมูลใช้มาตรา 85 สำหรับหน่วยงานรัฐต้องตรวจว่าอยู่ในประเภทที่ประกาศกำหนดให้มี DPO ไม่ถือว่าหน่วยงานรัฐทุกแห่งเข้าเกณฑ์เพียงจากชื่อหน่วยงาน

แจ้งผู้ควบคุมข้อมูลแล้วไม่ดำเนินการ ควรทำอย่างไร?

เก็บคำขอ วันที่ติดต่อ คำตอบ และหลักฐานการกระทำที่อาจฝ่าฝืนไว้ เจ้าของข้อมูลมีสิทธิร้องเรียนตามมาตรา 73 เมื่อผู้ควบคุม ผู้ประมวลผล รวมถึงลูกจ้างหรือผู้รับจ้างฝ่าฝืน PDPA หรือประกาศที่เกี่ยวข้อง โดยยื่นต่อ สคส. ตามช่องทาง เอกสารและระเบียบที่ใช้ในขณะยื่น ไม่ถือว่าการไม่ได้รับคำตอบทุกกรณีเป็นความผิดทันที ต้องตรวจสิทธิและหน้าที่ที่เกี่ยวข้องด้วย

Last Updated on October 8, 2026

Table of Contents

หลักสูตรทักษะการทำงานหลายอย่างพร้อมกัน (Multitasking Skills): เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในภาวะกดดัน

เพิ่มประสิทธิภาพด้วยหลักสูตร Multitasking Skills (ทักษะการทำงานหลายอย่าง) เรียนรู้วิธีสลับงาน (Task Switching) จัดการงานแทรก และลดความผิดพลาด

อ่านต่อ »

หลักสูตรการคิดเชิงรุก (Proactive Mindset): พัฒนาทัศนคติเชิงรุกในการทำงาน สำหรับองค์กร

เปลี่ยนทัศนคติจาก “ผู้รอคำสั่ง” (Reactive) เป็น “ผู้เริ่มลงมือทำ” ด้วยหลักสูตร Proactive Mindset เรียนรู้เทคนิค การทำงานเชิงรุก การโฟกัสที่ Circle of Control และการรับมือกับปัญหาอย่างมืออาชีพ

อ่านต่อ »

หลักสูตร HR for Non-HR : บริหารทรัพยากรมนุษย์สำหรับหัวหน้างาน

ยกระดับหัวหน้างานด้วยหลักสูตร HR for Non-HR (บริหารทรัพยากรมนุษย์สำหรับหัวหน้างาน) เรียนรู้การคัดเลือก รักษา และประเมินผลทีมงานอย่างมืออาชีพ

อ่านต่อ »
Scroll to Top